Executieve functies

Motivatie?

‘Je bent heel gemotiveerd.’ zegt de vrouw bij wie ik een intake heb voor woonbegeleiding. Open heb ik aan haar verteld wat de gebieden in mijn leven zijn waarmee ik het meest worstel, al jarenlang. Huishouden en een gezond eet- en leefpatroon ontwikkelen en in stand houden. Volgens mij zijn dat basisvaardigheden die ik gewoon zou moeten kunnen, maar de ervaring leert dat het met mij vaak op één van die gebieden goed gaat, maar dat de andere verwaarloosd worden. Ik zag dat al jarenlang als persoonlijk falen, maar kennelijk is het ook iets autistisch. Bij mijn diagnose kreeg ik het advies om woonbegeleiding aan te vragen, en nu zitten we hier.

Ik beaam haar woorden. In een gesprek als dit klínk ik inderdaad behoorlijk gemotiveerd. Ik vertel openhartig over mijn problemen, ondanks dat ik me daar best voor schaam. Ik benoem eerdere pogingen ze op te lossen, en mijn huidige inzichten erover (ze moeten gewoon gewoontes worden). Ja, ik klink behoorlijk gemotiveerd. Maar ben ik dat ook?

Terwijl ik dit schrijf, staat de afwas van pak ‘m beet een maand me aan te kijken, heb ik alweer twee maanden niet gestofzuigd. Mijn voet doet pijn omdat ik mijn fysio-oefeningen verzaak, het gezonde eten dat ik gekocht heb ligt langzaam weg te kwijnen in de koelkast. Ben ik echt gemotiveerd? Als ik zo graag een schoon huis wil, waarom pak ik niet nu direct de afwasborstel? Als ik bewegen en gezond eten zo belangrijk vind, waarom doe ik ze dan niet? Ja, als ik nadenk, als ik praat, als ik plan, kan ik heel gemotiveerd klinken, maar de praktijk blijft weer eens hopeloos achter.

Frustratie

Het is geen nieuw probleem. Lang geleden, tijdens mijn studie, bevond ik me eeuwig in een spiraal van plannen en achter lopen op die planningen. Ik was slim genoeg, had tijd genoeg, en (toen nog) energie genoeg, dus ik vond maar geen verklaring voor mijn gedrag behalve: uitstelgedrag, luiheid, gebrek aan motivatie, schuldgevoel en schaamte daarvoor. De studie is opgegeven, maar de schuld en schaamte blijven. Ik heb geen enkele goede reden voor mijn gedrag. Ik ben eeuwig gefrustreerd, omdat mijn motivatie kennelijk altijd te kort schiet, en het me maar niet lukt die simpele basisgewoonten in stand te houden.

Maar, het is geen persoonlijk falen. Het is iets waar veel autisten mee schijnen te kampen. Maar, waarom dan? Executieve functies.

Gebrekkige Executieve Functies

Dit filmpje werd bij psycho-educatie getoond, en was mijn eerste kennismaking met het begrip. Veel van de bronnen die ik in de eerste maanden na mijn autisme-diagnose raadpleeg, benoemen het begrip kort, maar gaan er niet heel diep op in (ze beschrijven wel vaak problemen die ontstaan door een gebrek aan executieve functies, maar zonder expliciet het begrip te noemen, waardoor ik ze als beginnende autismekenner nog niet hiermee in verband breng.)

Cynthia Kim (een Amerikaanse autisme-blogger) schrijft in haar boek Nerdy, Shy and Socially Inappropiate dat het begrip een verzamelnaam is van allemaal dingen in het plan- en uitvoerdeel van het brein. Ze benoemt: werkgeheugen, aandacht, mentale flexibiliteit, fouten opsporen en corrigeren, je kennis toepassen op de huidige situatie, gedragsremming, starten, stoppen of schakelen tussen activiteiten, plannen, problemen oplossen, verbaal redeneren.

En al die dingen lopen bij autisten (maar niet bij alle autisten, en ook bij sommige niet-autisten) minder soepel dan bij de meeste mensen. Het is een hele waslijst, maar ik herken ze bijna allemaal. Ineens klinkt het niet meer zo heel gek dat ik zoveel moeite heb met ‘simpele’ taken. Mijn executieve functies werken gewoon niet zo goed. Kan ik daar iets aan doen? Kim zegt dat executieve functies niet aan te leren zijn. Andere bronnen spreken haar tegen, dus ik ben er nog niet uit (en nog niet over uitgelezen).

In ieder geval kan ik wel gewoonten aanleren die me helpen de problemen op dit vlak te managen of te omzeilen. Hulp accepteren van mijn woonbegeleider. Taken opdelen in hele kleine stapjes. En blij zijn met kleine overwinningen, in plaats van te balen van wat nog niet lukt. Zo gaat de was doen op een vast moment (in plaats van als mijn kleren op zijn) nu al een jaar lang wél goed. En heb ik in de drie dagen die het me kostte om deze blog te schrijven de fysio-oefeningen wel weer twee keer gedaan.  En daar mag ik best een beetje trots op zijn.

 

3 gedachten over “Executieve functies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s