Autismevriendelijk

Een groot deel van mijn handicap zit niet binnen in mij, maar in de samenleving. Door geluiden, lichten, verwachtingen wordt mijn leven ingewikkeld gemaakt. Dit bericht is om de samenleving te adviseren de wereld iets vriendelijker voor mij en mijn mede-autisten te maken. Ik probeer de tips zo te schrijven dat ze van toepassing zijn op een breed scala van situaties. Ik denk bijvoorbeeld aan openbaar vervoer, kerken, scholen, winkelcentrum(s) en eenmalige evenementen.

Geluiden

Niet alle autisten zijn zo chronisch overprikkeld als ik ben, maar ik ben niet de enige. Als er ergens mensen zijn, zijn er geluiden. Voor mij doen geluiden vaak fysiek pijn. Ik weet dat je geluid niet kan uitbannen, maar je kunt het aantal geluiden wel verminderen. Dat begint al bij het bouwen, een goede akoestiek lost de helft van het probleem op. Vraag je vervolgens bij alle geluiden die je maakt af of het functioneel is. De piepende deuren in de trein zijn voor mij heel moeilijk te verwerken, ze kosten me veel angst, pijn en energie. Toch heeft die piep een functie, het waarschuwt slechtziende mensen dat de deuren dichtgaan. Belangrijk dus. Maar waarom is de wand van de stiltecoupé zo dun dat je ook daar het gepiep moet horen? En waarom heeft de stoptrein (waar dit geluid veel vaker te horen is) geen stiltecoupé?

Van andere geluiden vraag ik me af of ze functioneel zijn. Waarom moet je kassa piepen, en je winkeldeur bij het opengaan luid rinkelen? Ik weet dat achtergrondmuziek voor veel mensen fijn is, maar waarom stel je hun behoefte aan vermaak hoger dan mijn behoefte om geen pijn te voelen?

Visueel

Laat geen onnodige dingen knipperen of bewegen. Als autist krijg ik er hoofdpijn van, maar een ander krijgt er misschien zelfs een epileptische aanval van. Felle lichten zijn niet behulpzaam, maar maak het ook niet te donker, dan hebben slechtzienden daar last van. Ik waardeer het als ik ergens kom waar ik zelf het licht kan aanpassen. Ik heb weleens op een (openbaar) toilet een paar minuten in het donker gezeten, gewoon om even bij te komen van de prikkels. Denk ook aan wát voor lampen je gebruikt. Autisten zien en horen meer dan neurotypische mensen, en kunnen bijvoorbeeld een TL-buis zien of horen trillen. En van deze heb ik zelf niet zoveel last, maar voor veel autisten zijn kleuren veel feller. Een druk winkeldisplay of een achtergrond met veel kleuren kan heel vermoeiend zijn. Tekst is soms nodig om duidelijk te zijn (zie hieronder), maar zorg er voor dat er niet te veel tekst is, want ik ga alles lezen en onthouden (of ik nu wil of niet), en ben daar veel energie aan kwijt.

Rustpunt

Het openbare leven is heel overprikkelend, en een veilige zone om naar toe te vluchten is goud waard. Een plaats om even een paar minuten alle prikkels uit te zetten en op die manier bij te laden. Toen ik nog studeerde nam ik de gewoonte aan om in de pauze in het lege lokaal achter te blijven, en zo in plaats van een overprikkelende kantine even een rustkwartier te hebben. Fijn dat dat kon! Ziekenhuizen hebben stilteruimtes, treinen stiltecoupés (die helaas nu nog bijna nooit echt stil zijn). Ik gebruik vaak openbare toiletten als rustpunt, bij gebrek aan alternatieven, en dat werkt alleen als je toilet even stil en donker gemaakt kan worden.

Duidelijkheid

Autisten nemen dingen letterlijk, en snappen taalvormen zoals ironie en sarcasme minder goed. Ook kunnen we minder goed anticiperen op onverwachte situaties. Als je wilt dat we niet onnodig in paniek raken, geef dan duidelijk aan wat de bedoeling is. Een briefje op de kassa met ‘op de bel drukken als er niemand is’ scheelt mij een hoop angst. In café’s or restaurants weet ik nooit of ik bij de balie moet bestellen, of dat ik aan een tafeltje moet gaan zitten wachten. Verwacht niet dat als je een zeeppomp naast je ingang zet ik zelf snap dat ik mijn handen moet wassen, maar hang ook een briefje op met wat de bedoeling is. Niet iedereen kan (goed) lezen, dus simpele symbolen zijn vaak handig om een boodschap over te brengen. Maar ik ben een aphantasist, die helemaal niets snap van symbolen, dus druk je boodschap óók in woorden uit.

Als ik naar een plaats of situatie ga waar ik weinig ervaring mee heb, ben ik erg nerveus, omdat ik niet weet wat de bedoeling is. Een plattegrond op je website, en de duidelijke instructie: meld je bij balie 3, en ga daarna in de wachtruimte rechts van de balie zitten, scheelt een hoop angst. Zet je menukaart alvast op je website zodat ik me er op voor kan bereiden. Maar duidelijk wat de bedoeling is van je paskamer, en waar je toiletten zijn.

Als je een evenement organiseert zorg er dan voor dat ik weet wat er van mij verwacht wordt (tussen 8.45 en 9.00 mag je zaal 1 inlopen, om 9 uur beginnen we), maar ook wat ik kan verwachten (om 9 uur beginnen we met een korte inleiding, daarna volgt er een lezing van ongeveer 30 minuten, en dan is er 20 minuten voor vragen, die je mag stellen door je hand op te steken en dan de beurt te krijgen). Van mijn kerk kreeg ik een tijd lang op zaterdagavond de liturgie al opgestuurt, zodat ik precies wist wat er gezongen en gelezen zou worden, en op welke volgorde. Op goede dagen opende ik die e-mail niet eens, maar op slechte dagen scheelde precies weten wat ik kon verwachten een heleboel onrust.

Nauwkeurigheid

Ik kan heel erg in de war raken als de details niet kloppen of onduidelijk zijn. Zo had ik laatst een vragenlijst met: ‘heeft u de laatste tijd meer depressieve gevoelens?’ Ik heb de vraag niet ingevuld, want ik wist niet wat ‘de laatste tijd’ was, en niet waarmee ik mijn depressieve gevoelens moest vergelijken (Met mezelf op een eerder tijdstip? Met een ander? Met een ideaalbeeld?).

Waar ik zelf vaak op vast loop is spelfouten. Ik zag laatst een busje van een ‘computer reparateur’. Niet alleen verbaas ik me daarover (Hoe komt het dat je niet weet hoe je computerreparateur spelt, terwijl je dat bént? En hoe komt het dat in het proces van die tekst op je busje drukken, helemaal níémand je van de juiste spelwijze overtuigd heeft?), maar ik vind je ook gelijk onbetrouwbaar. Als jij geen eens zorgzaamheid in het ontwerpen van je bedrijfsbusje laat zien, hoe moet ik je dan mijn computer toevertrouwen?

Hulp(middelen)

Je ziet in pretparken vaak een paar rolstoelen staan, omdat er mensen zijn die zich thuis prima zonder dit hulpmiddel redden, maar niet meer de lange afstanden van een dagje pretpark kunnen wandelen. Op dezelfde manier zou je kunnen zorgen dat er in een vliegtuig of trein een of twee noisecanceling headphones aanwezig zijn, voor mensen die dit nodig hebben. Je kunt ook denken aan een folder die extra duidelijk uitlegt wat er te verwachten valt.

In veel situaties is er hulp mogelijk (denk aan iemand die met je meeloopt op schiphol, of de mogelijkheid de wachtrij te omzeilen in een pretpark) als je bijvoorbeeld een autismepas hebt. Zorg er in die gevallen ook voor dat mensen kunnen vinden dat die hulp er is en hoe ze er voor in aanmerking komen.

Meerdere opties

In de nu achter ons liggende lockdown was het zo dat veel dingen alleen bij reservering konden. De lokale bibliotheek had bijvoorbeeld een telefoonnummer dat je kon bellen. Ik ben een half jaar niet naar de bieb geweest omdat het niet lukte om mijn telefoonangst te overwinnen. Op moment van schrijven speelt hetzelfde, omdat ik een ziekenhuis moet bellen. Dit had opgelost kunnen worden met een digitaal aanmeldingssysteem. Niet in plaats van een telefoonnummer – niet iedereen kan of wil met digitale middelen overweg – maar als tweede optie. Ik kan me voorstellen dat niet alleen telefoonangstigen, maar ook mensen die moeite hebben met praten of horen hiermee geholpen worden.

Ook zijn er situaties waarin niet altijd met elke doelgroep rekening gehouden kan worden. Dat kan opgelost worden door speciale dingen te creëren voor diverse doelgroepen. Zo heeft mijn eigen kerk eens in de maand een kortere, rustigere prikkelarmere kerkdienst, en zijn er supermarkten die één uur per week open zijn voor mensen die moeite hebben met prikkels.

Denk niet alleen aan ons!

Autisme is een handicap, maar het is niet de enige handicap. Te vaak zie ik nog een winkel waar mensen in een rolstoel simpel weg niet naar binnen kunnen, of een stoplicht zonder geluidseffect voor blinden. Zorg voor bankjes en stoelen voor mensen die niet lang kunnen staan of lopen, geef allergie-informatie aan voor mensen met allergieën. Verdiep je in alle handicaps, en wat mensen nodig hebben om mee te kunnen doen aan de héle samenleving.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s